ಸಮಗ್ರ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿ (IFS) ಎಂದರೆ ಕೃಷಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಹಸಿರುಮನೆ ಕೃಷಿ, ಜೀವಾವಶೇಷ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಘಟಕದಿಂದ ಬರುವ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಮಾದರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕೃಷಿಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹೇಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುಗಳ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ, ಬಯೋಗ್ಯಾಸ್ ಘಟಕ, ಕಂಪೋಸ್ಟ್ ಘಟಕ, ಹಸಿರುಮನೆ ಕೃಷಿ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೆರೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪಂಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಮಿಶ್ರ ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹತ್ತಿ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ನಷ್ಟದ ಅಪಾಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಗೋಮಯವನ್ನು ಬಯೋಗ್ಯಾಸ್ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಯೋಗ್ಯಾಸ್ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಗೋಮಯದಿಂದ ಅನಿಲ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅನಿಲವನ್ನು ಅಡುಗೆ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಉಳಿದ ಅವಶೇಷವನ್ನು ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಣ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಾವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಂಪೋಸ್ಟ್ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಹಾಕಿದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಉತ್ತಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸಿರುಮನೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸಿರುಮನೆ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೆರೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆರೆಯ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ನೀರಿನ ಉಳಿತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಬರುವ ಕೆಲವು ಜೀವಪದಾರ್ಥಗಳು ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಘಟಕಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ನೀರಿನ ಪಂಪ್ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ನೀರನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೌರಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಯನ್ನೂ ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಳಿತಾಯ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಸಮಗ್ರ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿ ಮಾದರಿ ರೈತರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕೃಷಿ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಮರ್ಪಕ ಬಳಕೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಉತ್ತಮ ವಿಜ್ಞಾನ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.